Ενσυνειδητότητα: η τέχνη να είσαι παρών χωρίς να παρεμβαίνεις

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ενσυνειδητότητα (mindfulness) παρεξηγείται εύκολα ως τεχνική χαλάρωσης ή ως ακόμη ένα εργαλείο αυτοβελτίωσης. Στην ουσία της, όμως, δεν είναι μέθοδος· είναι στάση ύπαρξης.

Είναι η ικανότητα να συναντάς την εμπειρία πριν την ερμηνεύσεις. Να μένεις με αυτό που συμβαίνει, χωρίς να σπεύδεις να το διορθώσεις, να το αποφύγεις ή να το ωραιοποιήσεις.

Η ενσυνειδητότητα δεν υπόσχεται άνεση. Υπόσχεται αλήθεια.

Το σώμα: ο τόπος όπου ξεκινά η επίγνωση

Το σώμα δεν σκέφτεται το παρόν. Το ζει. Αναπνέει, συσπάται, χαλαρώνει, αντιδρά. Πριν ακόμη σχηματιστεί μια σκέψη ή κατονομαστεί ένα συναίσθημα, το σώμα έχει ήδη μιλήσει.

Ένα βάρος στο στήθος. Μια ένταση στους ώμους. Μια ανεπαίσθητη κόπωση. Δεν είναι προβλήματα προς επίλυση· είναι σήματα ύπαρξης.

Η παρατήρηση του σώματος δεν είναι έλεγχος ούτε διόρθωση. Είναι μια πράξη επιστροφής. Στρέφουμε την προσοχή μας:

• στην ποιότητα της αναπνοής,

• στα σημεία έντασης και στα σημεία σιωπής,

• στις μικρές μεταβολές που συνήθως αγνοούμε.

Όταν το σώμα γίνεται αντικείμενο φροντιστικής παρατήρησης και όχι απαίτησης, δημιουργείται χώρος. Και μέσα σε αυτόν τον χώρο, η εμπειρία αρχίζει να ξεδιπλώνεται χωρίς άμυνα.

Συναισθήματα: κύματα που ζητούν να αναγνωριστούν

Τα συναισθήματα έρχονται και φεύγουν όπως τα κύματα. Το πρόβλημα δεν είναι η έντασή τους, αλλά η πεποίθηση ότι πρέπει είτε να τα ελέγξουμε είτε να τα εξαφανίσουμε.

Στην καθημερινότητα ταυτιζόμαστε μαζί τους: είμαι θυμωμένος, είμαι φοβισμένος, είμαι αγχωμένη. Η ενσυνειδητότητα εισάγει μια λεπτή, αλλά ριζική μετατόπιση: δεν είμαστε το συναίσθημα — το βιώνουμε.

Η παρατήρηση των συναισθημάτων σημαίνει να στεκόμαστε κοντά τους χωρίς να πνιγόμαστε:

• να τα αναγνωρίζουμε χωρίς ετυμηγορία,

• να τα επιτρέπουμε χωρίς να τα καταπιέζουμε,

• να τα αντέχουμε χωρίς να τα εκτονώνουμε άκριτα.

Όταν ένα συναίσθημα βρίσκει χώρο να υπάρξει, συχνά μετασχηματίζεται από απειλή σε μήνυμα. Και τότε, κάτι μέσα μας ησυχάζει.

Σκέψεις: σύννεφα στον ουρανό του νου

Ο νους δεν σταματά να παράγει σκέψεις. Κάποιες είναι χρήσιμες, άλλες επαναλαμβανόμενες, άλλες σκληρές. Η δυσκολία δεν βρίσκεται στην παρουσία τους, αλλά στην πεποίθηση ότι όλες λένε την αλήθεια.

Η ενσυνειδητότητα μας προσκαλεί να παρατηρήσουμε τις σκέψεις όπως παρατηρούμε τα σύννεφα: εμφανίζονται, αλλάζουν μορφή, διαλύονται. Δεν χρειάζεται να τις πολεμήσουμε ούτε να τις ακολουθήσουμε.

Όταν μπορούμε να πούμε «μια σκέψη εμφανίστηκε», αντί για «έτσι είναι τα πράγματα», δημιουργείται απόσταση. Και μέσα σε αυτή την απόσταση γεννιέται ελευθερία.

Ενσυνειδητότητα: μια ήσυχη πράξη εσωτερικής ωριμότητας

Η ενσυνειδητότητα δεν είναι διαφυγή από τη δυσκολία. Είναι η απόφαση να παραμείνουμε παρόντες ακόμη και όταν η εμπειρία είναι αβέβαιη, αντιφατική ή επώδυνη.

Μέσα από την παρατήρηση του σώματος, των συναισθημάτων και των σκέψεων, καλλιεργούμε μια διαφορετική σχέση με τον εαυτό μας. Μια σχέση λιγότερο βίαιη, λιγότερο απαιτητική, πιο αληθινή.

Και συχνά, αυτή η παρουσία δεν αλλάζει αμέσως τη ζωή μας. Αλλά αλλάζει τον τρόπο που στεκόμαστε μέσα της.

Ίσως τελικά, αυτό να είναι και το πιο βαθύ νόημα της ενσυνειδητότητας: να μάθουμε να κατοικούμε μέσα μας.